Вось здарыўся расейска-ўкраінскі канфлікт — і высьветлілася, што большасьць беларусаў глядзіць на яго скрозь прызму маскоўскіх тэлеканалаў. І гэты фэномэн патрабуе тлумачэньня. Я б прапанаваў некалькі меркаваньняў.

1. Мы жывем у эпоху інфармацыйнага грамадзтва, людзі маюць вялікія магчымасьці атрымаць інфармацыю зь вельмі розных крыніц. Можна карыстацца інтэрнэтам, глядзець сотні тэлеканалаў з дапамогай спадарожнікавай антэны і інш. Здавалася б, у такіх умовах замбаваць насельніцтва немагчыма, гістарычны час таталітарызму скончыўся.

Але ўкраінскі крызіс высьвеціў зусім нечаканыя рэчы. Высьветлілася, што інфармацыйны таталітарызм у эпоху свабоды інфармацыі цалкам магчымы. Калі ўсе расейскія тэлеканалы (плюс беларускія) цягам паўгода круглыя суткі цьвердзяць, што белае — гэта чорнае, што на Майдане сабраліся фашысты, гэта дае фэнамэнальны эфэкт. Расейскае і беларускае грамадзтва апынулася ў палоне прапагандысцкіх стэрэатыпаў. Абывацелю нават у галаву не прыходзіць, што яго могуць ашукваць, таму нават не спрабуе шукаць альтэрнатыўную інфармацыю.

2. Вядома, што прапаганда дае вынік тады, калі прапагандаваныя каштоўнасьці супадаюць з уласным сьветапоглядам людзей. У дадзеным выпадку эфэкт атрымаўся з-за таго, што расейскія мэдыі ўзбудзілі глыбінны архетып беларускай сьвядомасьці, у якой фашызм — усім вядомае, зразумелае, відавочнае і абсалютнае зло. Бо любая прапаганда ня столькі пераконвае, колькі стварае міталягічнае поле. Прыклей апанэнту ярлык «фашыст» ці «бандэравец» — і ня трэба больш нічога даводзіць, аргумэнтаваць. А Вялікая Айчынная вайна — гэта, можа, адзіная падзея беларускай гісторыі, пра якую ведаюць усе беларусы, тут ня трэба шмат тлумачыць. Таму калі называеш украінскіх нацыяналістаў «бандэраўцамі», бел-чырвона-белы сьцяг — «паліцэйскім» — адразу атрымліваеш патрэбны эфэкт.

3. Нягледзячы на 23 гады незалежнага існаваньня, беларусы падсьвядома жывуць у каштоўнасным полі Расеі. Таму тэзіс, што «Крым — расейская зямля», успрымаецца беларускім насельніцтвам як аксіёма.

Праблема яшчэ ў тым, што нацыянальныя рухі, якія ўзьніклі на постсавецкай прасторы падчас гарбачоўскай перабудовы і якія, у рэшце рэшт, і разбурылі СССР, усе насілі антырасейскі характар. Што зразумела, бо расейцы — імпэрская нацыя, і змаганьне за незалежнасьць, супраць імпэрыі, непазьбежна азначала дыстанцыяваньне ад Расеі з усімі наступствамі, якія адгэтуль вынікаюць.
Нягледзячы на 23 гады незалежнага існаваньня, беларусы падсьвядома жывуць у каштоўнасным полі Расеі

Лягічна, што самі расейцы, расейская дзяржаўная прапаганда ў тэрмін «нацыяналізм» укладаюць нэгатыўны зьмест. (Гэта не распаўсюджваецца на расейскі шавінізм, які цяпер палае ў Расеі ў зьвязку з «украінскім крызісам».) Грамадзяне Расеі шчыра не разумеюць, як жа гэта можна не хацець назад у імпэрыю. Таму, калі расейскія тэлеканалы ставяць знак роўнасьці паміж паняцьцямі «нацыяналізм» і «фашызм» (нават вядомыя асобы, пісьменьнікі, палітолягі ўжываюць гэтыя словы праз коску, ставяць у адзін шэраг), то для расейцаў гэта выглядае цалкам лягічна. Бо толькі Читать далее →